Mentale steun geeft kinderen extra veerkracht

Elk kind verdient een veilig, stabiel leven en een hoopvolle toekomst. Toch leven we momenteel in een tijd waarin crises elkaar opvolgen en kinderen ontzettend kwetsbaar zijn. Veel kinderen zijn op de vlucht: wereldwijd meer dan 40 miljoen kinderen. Hun veerkracht wordt enorm op de proef gesteld. Door hun vlucht van oorlog of conflict maken zij onderweg verschrikkelijke dingen mee. Soms is er nauwelijks tijd om ervaringen te verwerken. Terwijl dit juist heel belangrijk is. Zowel voor nu als voor later. Daarom is Save the Children er niet alleen met noodhulp, maar ook met mentale zorg.

Waarom is mentale steun zo belangrijk?

“Van nature zijn kinderen enorm veerkrachtig”, vertelt Harm Haverman van Save the Children. “Ook wanneer zij opgroeien op kwetsbare plekken of nare ervaringen meemaken. Toch kan langdurige of ernstige stress hun mentale gezondheid beïnvloeden. Kinderen die vluchten laten alles wat ze kennen achter – soms zelfs hun ouders. Dat vraagt nogal wat. Niet ieder kind krijgt hierdoor mentale gezondheidsproblemen, maar het risico is wel veel groter. Met de juiste steun van bijvoorbeeld zorgverleners, familie, leeftijdsgenoten en school verminder je stress bij kinderen. Ook zorgt mentale steun ervoor dat kinderen later beter presteren op school en werk en dat ze makkelijker sociale contacten leggen.”

Harm werkt als lobby and advocacy officer MHPSS. “Dat vraagt om wat uitleg”, lacht hij. “MHPSS staat voor Mental Health and Psychosocial Support. In het Nederlands: geestelijke gezondheidszorg en psychosociaal welzijn. Zowel in eigen land als internationaal is het mijn taak om ervoor te zorgen dat MHPSS in alle beleidslagen én in onze eigen programma’s wordt meegenomen. Op dit gebied behartig ik de belangen van kinderen.”

Waarom is lobby eigenlijk nodig voor mentale zorg?

“Sinds 2019 zien we dat de aandacht hiervoor is toegenomen. Mede dankzij een goede lobby vanuit Nederland en de inzet van toenmalig minister Kaag (Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking). We weten dat noodhulp beter werkt als we tegelijkertijd mentale zorg meenemen. Niet alleen opvang, voeding en medische hulp redt kinderlevens; mentale zorg doet dat ook.”

“Via mijn lobbywerk probeer ik meer aandacht en geld te vragen voor dit onderwerp bij de politiek. Het is cruciaal dat er in alle (nood)hulpprogramma’s óók aandacht is voor mentale gezondheidszorg. In eigen land is die hulp voor kinderen met een vluchtelingenachtergrond net zo belangrijk. Het zorgt ervoor dat kinderen hier zich beter kunnen ontwikkelen. Bovendien verklein je het risico dat zij te maken krijgen met mentale gezondheidsproblemen later in het leven.”

Over welke mentale problemen hebben we het dan?

“Kinderen op de vlucht maken vaak heftige dingen mee. Eenmaal op een nieuwe, veilige plek – bijvoorbeeld in Nederland – begint opnieuw een onzekere situatie. Ineens is er ruimte voor allerlei gedachten. Hoe is het met achtergelaten of achtergebleven familie en vrienden? Hoe ziet de toekomst eruit in een compleet andere cultuur met een taal die je niet spreekt? Hoelang duurt de verblijfsprocedure? Moet ik weer verhuizen? Kinderen slapen of eten soms niet, zijn angstig, prikkelbaar of heel verdrietig. Problemen met emoties en gedrag kunnen ook zorgen voor agressie of isolement. Iets wat op latere leeftijd kan doorwerken in problemen met gezondheid, leer- en werkprestaties en sociale vaardigheden. Op allerlei manieren raken mentale problemen dus de ontwikkeling van een kind. Het is echt een rimpeleffect.”

Hoe helpt Save the Children gevluchte kinderen mentaal weerbaarder te maken?

“Internationaal doen we dat door psychosociale steun – dus MHPSS – in alle lagen van onze hulpprogramma’s mee te nemen. Van kinderbescherming, tot onderwijs en van gezondheidszorg tot voeding. We leiden zelf zorgverleners op die worden getraind in het herkennen van mentale problemen, zodat kinderen op tijd de juiste hulp krijgen.”

TeamUp

“Die steun is er ook voor gevluchte kinderen die in Nederland wonen. Met ons speciaal hiervoor ontwikkelde TeamUp programma, helpen we kinderen op AZC’s en op nieuwkomerscholen. Spelenderwijs leren kinderen via spel en beweging omgaan met emoties zoals angst, boosheid en verdriet. Taal en praten is hierbij niet nodig en kinderen kunnen dat wat ze leren meteen toepassen in de praktijk. Ieder kind kan vanaf dag één meedoen. Welke taal je spreekt of waar je vandaan komt maakt niet uit. TeamUp is altijd op een vast tijdstip en met vaste begeleiders. Dat geeft de kinderen structuur, stabiliteit, geborgenheid en veiligheid. Inmiddels hebben we al duizenden kinderen tussen de 6 en 18 jaar bereikt. Ook internationaal is dit programma enorm succesvol.”

I Support My Friends

“Een ander goed voorbeeld is I Support My Friends. Deze training geeft tieners handvatten en tools om met elkaar te praten over hoe het mentaal met ze gaat. Dus wanneer heb je stress of zorgen? En waar gaat dit dan over? Jongeren leren elkaar steunen, maar ook dat je je niet hoeft te schamen voor mentale problemen. We zijn nu aan het onderzoeken of we dit programma ook in Nederland in kunnen gaan zetten. Dat gebeurt nu nog niet.”

Wanneer is jouw werk een succes?

“De afgelopen jaren is het bewustzijn voor mentaal welzijn enorm gegroeid. Er is veel aandacht voor in de politiek. Een mooi succes. Waar ik nog wel enorm voor lobby, is dat beleidsmakers inzien dat verschillende groepen kinderen verschillende behoeftes hebben. Niet ieder kind ervaart dezelfde obstakels. Want hoewel ook asielkinderen toegang hebben tot jeugdzorg, kennen zij vaak de weg ernaartoe niet en is de taal vaak een probleem. Dat kan echt anders. Wat een mooi succes is, is de motie die afgelopen oktober is aangenomen. Daarmee is de psychosociale steun in alle diensten van de asielopvang van minderjarige kinderen een feit. Waar ik ook voor pleit is dat we in Nederland meer doen met al onze kennis en expertise rondom MHPSS. Overal ter wereld zetten we het in bij noodhulp. Maar waarom kijken we niet eens kritisch door deze MHPSS-bril naar onze eigen jeugdzorg? Ook hier kunnen we kinderen op jonge leeftijd helpen met mentale ondersteuning. Ik zie daar een mooie samenwerking met het onderwijs. Dus voorlopig is mijn lobbywerk nog lang niet klaar!”