Recent was ik in Bosnië en Herzegovina, waar ik met collega’s polshoogte ging nemen aan de grens met Kroatië. In Europa gebeuren namelijk dingen met kinderen die het daglicht niet kunnen verdragen. In 2022 brachten wij hier al een hartverscheurend rapport over uit. Nu, anno 2025, aan de vooravond van de publicatie van een opvolgend rapport, was ik ter plaatse om te zien hoe het ervoor staat:
Naast de ontstellende verhalen die wij te horen kregen van onze collega’s ter plaatse, die bevestigd werden door de welwillende lokale autoriteiten in Bihać, waren de ontmoetingen met sommige van deze kinderen buitengewoon indrukwekkend.
De ontmoetingen
Zo had ik een ontmoeting met het meisje van 11 dat in het rapport genoemd wordt als reizend in een groep met 20 volwassen mannen, dat niet goed kan horen en niet goed kan praten. Zij was inmiddels opgenomen in een Bosnisch tehuis, nadat het Save the Children-team met succes had geïntervenieerd in de groep. Haar kwetsbaarheid in die omstandigheden is natuurlijk overduidelijk, en het raakte mij diep mij in te beelden hoe mijn collega’s haar in het bos hadden aangetroffen: koud, eenzaam, hongerig en getraumatiseerd, na door de Kroatische grenspolitie met geweld te zijn teruggestuurd naar Bosnië.
Maar ze lacht weer. Ze toonde een onvoorstelbare veerkracht en ging met plezier naar school. Haar communicatievaardigheden gingen met sprongen vooruit en van de toelage die ze van Save the Children ontvangt, had ze een mooie jurk gekocht om haar verjaardag in te vieren. Ondertussen zijn we er ook in geslaagd weer contact te krijgen met haar ouders in Syrië. Ze is in ieder geval nu veilig. Het was een fijne ontmoeting.
Een ander verhaal is dat van drie Syrische kinderen die we aantroffen in de lokale openbare school in Bihać. Met hulp van de Bosnische autoriteiten proberen we migrantenkinderen naar school te laten gaan, en tijdens ons bezoek aan zo’n klas gebeurde iets naars. De schoolmeester, bijgestaan door onze vertaalster, bracht ons in contact met ze. Een klein jongetje deed geagiteerd verslag van de laatste ‘pushback’, waarbij de Kroatische politie zijn vaders telefoon moedwillig kapot had gemaakt en ze zijn vader ook heel hard hadden geslagen. Hij had een paar dagen op een onbekende plek in een donkere ruimte gezeten en was daarna met een geblindeerde bus naar de grens gereden en door de politie uitgezet naar Bosnië. Daarbij was veel geweld gebruikt, en hij was daardoor erg bang. Want zijn vader wilde het nog eens proberen, naar Kroatië gaan, en zijn zoontje vroeg zich af of hij dan ook klappen zou kunnen krijgen, of die dan hard of minder hard zouden zijn, en of het een paar of misschien wel heel veel klappen zouden zijn. Hij keek mij met zijn twinkelende oogjes vragend aan. We moesten het antwoord schuldig blijven.
mensensmokkel
Drie andere Syrische kinderen zaten aan dezelfde tafel. Een meisje van ongeveer 10 jaar zat te kleuren en te kletsen. Ze vond het fijn dat er bezoek was en schreef dat op een briefje. Ons team had toestemming gevraagd – en gekregen – van de ‘vader’, die met hen in een slaapcontainer verbleef, om de kinderen te interviewen en te filmen. Kort nadat we de school hadden verlaten, belde de Bosnische politie. De vader van de meisjes was naar grootste waarschijnlijkheid niet de vader, maar een mensensmokkelaar, en of ons team de meisjes in veiligheid kon brengen, dan deed de politie de rest. We stonden aan de grond genageld. Plotseling werd mij schokkend duidelijk dat de kinderen met wie ik zojuist had gesproken, feitelijk handelswaar waren. En dat in Europa!
Het Europese migratiesysteem is door en door verrot. Corruptie in de landen van herkomst met Europees geld. Corruptie in de landen van aankomst met Europees geld. Peperdure repressieve maatregelen waarbij aan de interne grenzen stelselmatig mensenrechten worden geschonden, terwijl mensensmokkel – mede daardoor – één van de meest winstgevende sectoren in de wereld is geworden.
het levert niks op
Terwijl Europese landen migranten – waaronder veel kwetsbare kinderen – onderling heen en weer schuiven en soms meppen, levert repressie helemaal niks op. De warmtebeeldcamera’s, de drones en heel, heel veel grensbewaking ten spijt, komt vrijwel iedereen er (gehavend) uiteindelijk toch door. Het kost Europa honderden miljoenen per jaar om dit failliete systeem in stand te houden. Ondertussen groeien de smokkelaarsbendes uit tot diepgewortelde criminele netwerken, die het officiële bestuur ondermijnen met geweld en intimidatie. Zo moest in Bosnië het leger worden ingezet om een Afghaanse bende de bossen uit te jagen, die mensen afperst en mishandelt na iedere uitzetting door Kroatië (sommigen proberen het wel 25 keer), en die kinderen gijzelt in geheime kampen. Het leger, want de vuurkracht van deze gewapende Afghaanse benden is sterker dan die van de politie.
De menselijke tol is verschrikkelijk. Door onderkoeling, honger en uitputting komen vele migranten en vluchtelingen om, maar even zovele worden met gebroken ledematen naar het ziekenhuis vervoerd. En die arme kinderen, die zich een weg moesten banen – keer op keer – door bossen vol landmijnen, waar wilde beren en wolven rondlopen, lopen steeds weer tegen volwassenen op die hen pijn doen en mentaal mishandelen.
Dit kan en mag zo niet doorgaan
We zullen de Europese Commissie en de regeringen van de lidstaten onze bevindingen presenteren.
Deze reis moet ook ik even verwerken.
